Jak wesprzeć bliską osobę i skierować ją do specjalisty?

Absolwentka etnologii, studentka psychologii na Uniwersytecie SWPS w Poznaniu. Członkini Koła Naukowego Psychoterapii i Treningu.

Trudne emocje, momenty smutku czy gorszego samopoczucia zdarzają się w ciągu życia każdemu z nas. Bywa jednak, że u bliskiej osoby obserwujemy stan obniżonego nastroju lub inne niepokojące objawy już od jakiegoś czasu. Wówczas chcemy dać wsparcie, wyciągnąć pomocną dłoń i doradzić wizytę u specjalisty. Jak to zrobić, aby okazać rozmówcy troskę i szczere intencje?

Kiedy warto rozpocząć rozmowę?

Rozpoczęcie rozmowy na temat wizyty u specjalisty może być dla Ciebie niełatwym zadaniem. Czasami jednak taka rozmowa bywa bardzo potrzebna i jest dla drugiej osoby motywacją, aby poszukać profesjonalnej pomocy.

Co powinno Cię zaniepokoić w zachowaniu przyjaciela, partnera albo członka rodziny? Przede wszystkim wszystkie zmiany — nagłe obniżenie albo podwyższenie nastroju bez wyraźnej przyczyny, zwiększenie albo obniżenie apetytu, problemy ze snem, inny sposób wypowiadania się, unikanie kontaktów itp. Oczywiście ani jeden dzień gorszego samopoczucia, ani też trwający kilka godzin stan euforii nie są jeszcze powodami do niepokoju. Miewamy lepsze i gorsze humory, czasami wycofujemy się z życia towarzyskiego albo mamy przejściowe kłopoty z zasypianiem. Jednak jeśli widzisz, że zachowania są bardzo nietypowe dla danej osoby, znacząco odbiegają od jej dotychczasowego funkcjonowania albo utrzymują się już od dłuższego czasu, wówczas warto pomyśleć o rozmowie.

Bądź szczególnie uważny, jeśli wiesz, że bliska Ci osoba przeżyła niedawno trudne doświadczenie — rozstanie, utratę pracy, żałobę.

Jak przygotować się do rozmowy?

Chociaż na co dzień przeprowadzamy często dziesiątki rozmów i to z wieloma osobami, to jednak niektóre z nich mogą nam sprawiać trudności. Rozmowa z bliską osobą o udaniu się do specjalisty zdrowia psychicznego może należeć do jednej z nich. To naturalne, że nie do końca wiesz, jak zacząć i przeprowadzić taką konwersację. Możesz się jednak do niej przygotować.

Po pierwsze, pomyśl, dlaczego chcesz doradzić bliskiej osobie, by skorzystała z fachowej pomocy. Najpewniej motywem jest chęć wsparcia oraz niepokój o zdrowie członka rodziny czy przyjaciela. Właśnie takie intencje warto podczas rozmowy komunikować. Możesz pomyśleć, co i w jaki sposób chciałbyś przekazać.

Po drugie, choć świadomość społeczna powoli się zmienia, to jednak nadal korzystanie z pomocy psychologa czy psychiatry jest w Polsce owiane tajemnicą, a psychoterapia kojarzy się z leżeniem na kozetce i opowiadaniem o swoich marzeniach sennych. Nie każdy musi mieć wiedzę na temat nurtów psychoterapeutycznych czy też tego, jak przebiega pierwsza rozmowa u psychologa. Być może bliska osoba, z którą będziesz rozmawiać, nigdy wcześniej nie miała do czynienia ze specjalistą zdrowia psychicznego. Wówczas mogą pojawić się pytania np. o konieczność uzyskania skierowania, przygotowanie do wizyty albo koszt leczenia. Być może będzie miała także wątpliwości co do skuteczności samej terapii. Dobrze przygotować sobie kilka argumentów, które pomogą przekonać, że wizyta u specjalisty pomaga — to mogą być badania albo historie osób dzielących się swoim doświadczeniem z leczenia.

Przed rozmową może również rozejrzeć się za specjalistami w bliskiej okolicy. Czasami osobie, która potrzebuje pomocy, najtrudniej jest wykonać ten pierwszy krok i wybrać specjalistę, do którego chciałaby się udać. Twoje propozycje okażą się w takiej sytuacji pomocne.

Jak rozmawiać?

Zanim jeszcze rozpoczniesz rozmowę, postaraj się stworzyć komfortowe warunki. Upewnij się, że masz czas, żeby wysłuchać rozmówcę, wybierz spokojne miejsce, w którym bliska Ci osoba będzie czuła się bezpiecznie.

Dobrze jest zacząć od wyrażenia troski i zaniepokojenia. Spróbuj opisać, co ostatnio zaobserwowałeś w zachowaniu czy samopoczuciu rozmówcy. Powstrzymaj się od oceniania i dawania rad na tym etapie. Pokaż, że jesteś uważny na stan bliskiej osoby, akcentuj, że widzisz jej ból, smutek albo gorszy nastrój. Takie zrozumienie i spokojne zaczęcie rozmowy może okazać się kluczem do otwarcia się rozmówcy. Zapytaj także, jak sama ta osoba się czuje, czy zauważyła zmiany i czy myślała nad możliwymi rozwiązaniami trudności, z którymi się zmaga. To ważne, by w momencie zwierzeń mniej doradzać i odnosić się do własnych doświadczeń, a aktywnie słuchać.

Być może rozmówca sam powie o tym, że zastanawiał się nad umówieniem wizyty u specjalisty. Jeśli nie, to po wysłuchaniu bliskiej osoby, będzie dobry czas, by zasugerować taką możliwość. Właśnie tutaj można przedstawić argumenty przemawiające za pomocą psychologa czy terapeuty — np. historie innych osób albo wyniki z badań. Możesz zachęcać rozmówcę do pierwszej zapoznawczej wizyty, po której sam oceni, czy chciałby kontynuować spotkania ze specjalistą.

Pamiętaj, że to tylko wskazówki. Przebieg rozmowy zależy od tego, jak poważny jest stan osoby, której chcesz doradzić wizytę, a także od tego, jakie macie relacje i czy wcześniej rozmawialiście na podobne tematy. Jednak bez względu na wszystko, zawsze warto okazać zrozumienie i wsparcie oraz powstrzymać się od oceniania.

Kiedy sami powinniśmy skorzystać z pomocy?

Troska o najbliższych jest godna pochwały, ale jednocześnie nie zapominaj o sobie. Bądź uważny również na swoje przeżycia i doświadczenia. Jeśli w ostatnim czasie zauważasz u siebie problemy ze snem, brak albo zwiększenie apetytu, większą drażliwość, obniżony albo niezwykle dla Ciebie podwyższony nastrój czy inne zmiany w zachowaniu, które Cię niepokoją, pomyśl o wizycie u specjalisty.

Wszystkie emocje, od smutku do radości, są nam potrzebne, mają swoje zadania do spełnienia, jednak jeśli utrzymują się długo i powodują, że zaczynasz inaczej niż dotychczas funkcjonować, to warto przyjrzeć się przyczynom takiego stanu.

Psycholog, psychoterapeuta czy psychiatra?

Na koniec zapoznaj się z różnicą pomiędzy pomocą psychologiczną, psychoterapeutyczną a psychiatryczną. Czasami te zawody, a zwłaszcza psycholog i psychoterapeuta, są ze sobą utożsamiane. Psychiatra to lekarz medycyny z odpowiednią specjalizacją, psycholog to absolwent studiów magisterskich, a psychoterapeuta to specjalista, który ukończył podyplomowe szkolenie psychoterapeutyczne w certyfikowanym ośrodku. Często psychoterapeutami zostają psychologowie, ale nie zawsze tak jest. Więc o rozróżnieniu między psychologami, psychoterapeutami i psychiatrami przeczytasz w artykule Magdaleny Kowalskiej.

Czasami mimo szczerych chęci nie będziesz w stanie pomóc bliskiej osobie. Pomijając szczególne i nagłe przypadki, warunkiem spotkań ze specjalistą jest wola pacjenta — to on musi mieć motywację do kolejnych wizyt i pracy nad sobą. Jeśli widzisz, że ktoś z Twojego otoczenia potrzebuje pomocy specjalisty, warto wyciągnąć pomocną dłoń i porozmawiać, jednak pamiętaj, że powodzenia leczenia bliskiego nie jest Twoją odpowiedzialnością.