Zdrowie psychiczne studentów – gdzie szukać pomocy?

Fizjoterapeutka, absolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Zajmuje się terapią pacjentów z zaburzeniami o charakterze psychosomatycznym. Pracuje w modelu holistycznym. Zdrowie psychiczne i psychoedukacja (zwłaszcza w obszarze relacji rodziców z dziećmi) są dla niej bardzo ważne. Mama trójki dzieci.

W dzisiejszych czasach młodzi ludzie próbują sprostać wysokim wymaganiom i licznym oczekiwaniom. Badania pokazują, że studenci czują ogromną presję, aby odnieść sukces na studiach i na rynku pracy. Utrzymujące się stale napięcia i lęk sprawiają, że młodzi ludzie są w grupie wysokiego ryzyka zachorowalności na depresję i inne zaburzenia psychiczne. Okres studiów może być czasem podwyższonego ryzyka wystąpienia różnorodnych trudności psychicznych, w tym pierwszych epizodów zaburzeń psychicznych, takich jak depresja, zaburzenia lękowe czy uzależnienia. Prawie 9 na 10 studentów pierwszego roku ma problem ze sprostaniem społecznym i akademickim aspektom życia uniwersyteckiego. Stres związany ze studiowaniem jest największym wyzwaniem dla większości studentów – 6 na 10 osób zgłasza, że stres utrudnia im codzienne funkcjonowanie na uczelni. Inne problemy wywołujące silną presję emocjonalną, z jakimi zmagają się studenci, to:

  • Opuszczenie domu rodzinnego, przeniesienie się do nowego środowiska,
  • Liczne nowe wyzwania, dostosowanie się do nowego otoczenia,
  • Poszukiwanie i konieczność określenia własnej tożsamości,
  • Presja związana z wymagającym tokiem nauczania czy karierą zawodową w przyszłości, konieczność wybrania ścieżki rozwoju zawodowego,
  • Odmienny od dotychczasowego sposób uczenia się, podjęcie odpowiedzialności za własne uczenie,
  • Pogodzenie studiowania z pracą, sprostanie potrzebom finansowym i samodzielnemu życiu oraz izolacji,
  • Ustalenie swojej roli w grupie rówieśniczej, podejmowanie pierwszych stabilnych relacji uczuciowych.

Sygnały, które wskazują, że student może potrzebować wsparcia psychologicznego:

  • przedłużające się stany obniżonego nastroju, apatia, poczucie pustki,
  • silne i długotrwałe uczucie niepokoju, lęku, ataki paniki,
  • brak siły i chęci do działania,
  • trudności w koncentracji i skupieniu uwagi,
  • trudności w relacjach z innymi,
  • trudności z radzeniem sobie z problemami dnia codziennego,
  • narastająca agresja,
  • myśli rezygnacyjne i samobójcze,
  • sygnały od otoczenia, że coś się dzieje.

W 2019 roku Parlament Studentów Rzeczypospolitej Polskiej przeprowadził wśród studentów ogólnopolską ankietę, w której zapytano o problemy psychiczne, z jakimi zmagają się młode osoby, oraz świadomość, gdzie takie osoby mogą uzyskać profesjonalną pomoc. Ponad połowa z 2000 ankietowanych odpowiedziała, że nie wie czy na swojej uczelni może znaleźć wsparcie. Choć zaburzenia zdrowia psychicznego studentów wydają się istotnym problemem społeczności akademickiej, problem ten nie doczekał się jeszcze wypracowanych sposobów i standardów rozwiązywania. Pomimo to, część uczelni coraz częściej dostrzega opisaną sytuację i oferuje pomoc studentom, między innymi w postaci poradni psychologicznych. Parlament Studentów Rzeczypospolitej Polskiej rozpoczął kampanię dotyczącą zdrowia psychicznego wśród studentów, która ma na celu pomoc młodym osobom zmagającym się z trudnościami w relacjach, nieradzących sobie ze studiami i wymaganiami codzienności, a także cierpiącymi na zaburzenia psychiczne. W jej ramach stworzono bazę punktów wsparcia psychologicznego znajdujących się na uczelniach wyższych: https://psrp.org.pl/wsparcie-psychologiczne-studentow-na-uczelniach/.

Ponadto, jeżeli student nie ma możliwości skorzystania z usług odpłatnych, może skorzystać z terapii bezpłatnej bądź niskopłatnej w różnych ośrodkach:

  • Psychoterapia refundowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia w ramach Poradni Zdrowia Psychicznego (nazywane również przychodniami czy centrami zdrowia psychicznego),
  • Poradnie Leczenia Uzależnień – możliwość terapii istnieje wówczas, gdy my sami jesteśmy uzależnieni bądź uzależniony jest ktoś z naszej rodziny,
  • Ośrodki Interwencji Kryzysowej – istnieje możliwość interwencji kryzysowej bądź terapii skutków przemocy (w niektórych placówkach),
  • Poradnie Psychologiczno-Pedagogiczne – oferują diagnozę trudności szkolnych, terapię logopedyczną i pedagogiczną, spotkania z psychologiem oraz psychoterapię dla rodziców i dzieci,
  • Fundacje i stowarzyszenia – zwykle nie jest to pomoc skierowana do wszystkich, lecz do osób z konkretnym problemem,
  • Organizacje przykościelne – często oferują pomoc dla rodzin i małżeństw, najczęściej niezależnie od wyznawanego światopoglądu,
  • Niskopłatna terapia w prywatnych ośrodkach – w niektórych placówkach możliwa jest terapia za niższą stawkę u stażystów.

Istotne jest, że choć do psychiatry przyjmującego pacjentów w ramach NFZ nie potrzeba skierowania, to do psychoterapeuty jest ono wymagane. Może je wystawić zarówno lekarz pierwszego kontaktu, jak i dowolny specjalista. Każdy ubezpieczony może korzystać ze świadczeń w dowolnym miejscu w Polsce, ponieważ do Poradni Zdrowia Psychicznego nie obowiązuje rejonizacja. Czas oczekiwania na psychoterapię refundowaną przez NFZ często jest długi, dlatego warto jest sprawdzić jej dostępność w różnych miejscach (innej dzielnicy czy sąsiednich miejscowościach). Ponadto, fachowe i bezpłatne wsparcie psychologiczne można uzyskać pod numerami telefonów:

  • Centrum wsparcia dla osób w stanie kryzysu psychicznego – 800 70 2222
  • Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży – 116 111
  • Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka – 800 12 12 12
  • Telefon Zaufania dla Osób Dorosłych w Kryzysie Emocjonalnym – 116 123
  • Telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawie bezpieczeństwa dzieci – 800 100 100
  • Policyjny Telefon Zaufania – 800 12 02 26
  • Infolinia pomocowa dla dzieci, młodzieży i ich opiekunów – 800 080 222
  • Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia” – 800 12 00 02
  • W przypadku bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia zadzwoń na numer alarmowy – 112.