Jakie problemy psychologiczne najczęściej dotykają młode osoby?

– fizjoterapeutka, absolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Zajmuje się terapią pacjentów z zaburzeniami o charakterze psychosomatycznym. Pracuje w modelu holistycznym. Zdrowie psychiczne i psychoedukacja (zwłaszcza w obszarze relacji rodziców z dziećmi) są dla niej bardzo ważne. Mama trójki dzieci.

Światowa Organizacja Zdrowia alarmuje – co piąty nastolatek na świecie ma problemy psychiczne bądź behawioralne, a początek ponad połowy wszystkich zaburzeń psychicznych ma miejsce w okresie dojrzewania. W Polsce wciąż przybywa młodych ludzi, którzy potrzebują pomocy w zakresie zdrowia psychicznego, a konsekwencje braku specjalistycznego wsparcia bywają dramatyczne. W wieku rozwojowym problemy emocjonalne, które wymagają uwagi klinicystów, ma co trzeci młody człowiek, a co dziesiąty wymaga leczenia – po 1989 roku odnotowano narastanie częstości występowania wszystkich zaburzeń psychicznych rozpoznawanych u dzieci i młodzieży. „Najbardziej znaczący wzrost obserwujemy w wypadku zaburzeń lękowo-depresyjnych, zaburzeń zachowania, uzależnień, a wśród dziewcząt również zaburzeń odżywiania” – wymienia dr Maciej Pilecki, kierownik Kliniki Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Ponadto, do częstych problemów należą kryzysy wynikające z nadużywania i uzależnienia od mediów społecznościowych oraz wirtualnej rzeczywistości. Psychiatrzy wyróżniają cztery główne obszary zaburzeń u osób młodych:

  • Zaburzenia ekstrnalizacyjne – zachowania niedostosowane społecznie, niszczycielskie, agresywne,
  • Zaburzenia internalizacyjne – zaburzenia lękowe, zaburzenia nastroju, depresja,
  • Problemy i zaburzenia psychiczne powiązane z chorobą somatyczną czy niepełnosprawnością,
  • Całościowe zaburzenia rozwoju – na przykład ze spektrum zaburzeń autystycznych.

Liczba podejmowanych prób samobójczych wynikających z zaburzeń psychicznych wśród osób młodych stale rośnie. W 2019 roku policja odnotowała 94 przypadki prób samobójczych zakończonych zgonem w grupie wiekowej 13-18 lat, natomiast wśród młodych osób w wieku 19-24 było ich aż 360. Za najistotniejsze czynniki, które wywołują opisane wyżej zmiany, uważa się powszechny „kryzys jednostki” oraz często współistniejący „kryzys rodziny” – „Rodziny są coraz mniej stabilne, funkcjonują w ustawicznym kryzysie albo się rozpadają” – tłumaczy dr Pilecki. Ponadto, istotną zmianą jest wycofanie się państwa z funkcji opiekuńczej czy koordynującej całość oddziaływań leczniczych bądź profilaktycznych. Eksperci ostrzegają – psychiatria dzieci i młodzieży przeżywa w Polsce całkowitą zapaść. Liczba młodych osób hospitalizowanych z powodu zaburzeń psychicznych rośnie, a profilaktyka w zakresie zdrowia psychicznego praktycznie nie istnieje. Wielu przypadkom hospitalizacji można było by zapobiec, gdyby na wcześniejszym etapie funkcjonowała profilaktyka.

Jednym z częściej obserwowanych zaburzeń psychicznych wśród osób młodych są zaburzenia nastroju o charakterze depresji. To pojęcie wymaga pewnej uważności i ostrożności w stosowaniu. Niekiedy pewne objawy mogą być nadinterpretowane jako depresyjne, natomiast czasami depresja może być niedostrzeżona pod maską innych zaburzeń. Kiedy zatem mówimy o „depresji osób młodych”, możemy mieć do czynienia z kilkoma, znacząco różniącymi się od siebie obrazami klinicznymi i czynnikami sprawczymi. Tak zwana „duża depresja” adolescentów jest takim samym stanem patofizjologicznym jak u dorosłych, związanym z zachodzącymi w mózgu zmianami biochemicznymi. W przypadku osób młodych, mianem depresji można określać również reakcję na wyzwania rozwojowe, trudności podczas dojrzewania czy różnego rodzaju stresogenne sytuacje życiowe. Ponadto, „depresyjność” może być pewną cechą charakterologiczną tworzącej się osobowości młodej osoby. Dominujące w życiu młodego człowieka „poczucie pustki” może być oznaką formującej się nieprawidłowej osobowości, na przykład narcystycznej. Zdarzają się również sytuacje, gdy depresja jest maskowana innymi objawami, takimi jak bóle głowy, dolegliwości gastryczne, brak energii, jadłowstręt psychiczny czy zaburzenia zachowania.

Lęk stanowi nieodłączny element rozwoju – pełni istotną, psychofizjologiczną funkcję. Niestety – zdarza się, że lęk przestaje pełnić swoją rolę adaptacyjną i staje się centralnym objawem diagnozowanych zaburzeń u osób młodych. Według klasyfikacji ICD-10, wśród zaburzeń lękowych wyróżnia się liczne stany, w których głównym objawem jest lęk (obawy mogą dotyczyć bardzo różnej tematyki). Uznaje się je za jedne z najczęstszych zaburzeń psychicznych w tej grupie wiekowej – szacunkowo może na nie cierpieć od 6% do nawet 20% młodych osób. Prowadzone w ostatnich latach badania wykazały, że szczególnie istotne w rozwoju zaburzeń lękowych są czynniki rodzinne – rodzicielskie lęki oraz modelowanie określonych zachowań. Lęk przed separacją w dzieciństwie, fobie, lęk społeczny czy też uogólnione zaburzenia lękowe – to tylko nieliczne z szerokiego spektrum zaburzeń lękowych. Ponadto, zaliczyć tu można również reakcje na ciężki stres (takie jak stres pourazowy czy zaburzenia adaptacyjne) lub zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, a także fobiczne zaburzenia lękowe. Jeżeli lęk wysuwa się na pierwszy plan w życiu i utrudnia normalne funkcjonowanie młodej osoby, należy udać się do specjalisty. Konsekwencje nieleczonych zaburzeń nerwicowych mogą być poważne – rozwijają się trudności w relacjach społecznych, z koncentracją, pamięcią czy uwagą, a także mogą one zapoczątkować depresję.

Wciąż aktualnym problemem osób młodych są uzależnienia – od substancji psychoaktywnych (alkohol, narkotyki, dopalacze) bądź uzależnienia behawioralne (od gier czy pornografii). W XXI wieku na szczególną uwagę zasługują uzależnienia od wirtualnej rzeczywistości oraz mediów społecznościowych. Eksperci oceniają, że nowe technologie komunikacyjne nie wpływają korzystnie na zdrowie psychiczne młodego pokolenia. Z badań wiadomo, że przeciętny polski nastolatek zanurza się w wirtualnym świecie na ponad trzy godziny dziennie. „Dawniej ludzie żyli w rodzinach generacyjnych, wielopokoleniowych. Dużo ze sobą rozmawiali. Teraz, młodzi ludzie coraz częściej porozumiewają się półsłówkami, SMS-ami, a dzieci z tak zwanego „pokolenia Z” prawie w ogóle nie komunikują się ze sobą w inny sposób niż w cyberprzestrzeni. Nawet gdy się spotykają, to zbytnio nie rozmawiają ze sobą, bo skupieni są ciągle na swoich smartfonach” – mówi prof. Agnieszka Gmitrowicz. Źródłem wielu napięć i problemów psychicznych u młodych ludzi są media społecznościowe, między innymi poprzez mechanizm porównań społecznych. „Korzystanie z nich przez minimum dwie godziny dziennie, zwiększa blisko 4-krotnie ryzyko depresji, podobnie jak korzystanie z więcej niż 7 różnych mediów społecznościowych” – mówi dr hab. Paweł Holas, psychiatra i psychoterapeuta, adiunkt na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Potwierdzają to badania przeprowadzone w 2017 roku przez The Royal Society of Public Health. Wynika z nich, że siedem na dziesięć osób w wieku od 11 do 25 lat pod wpływem Instagrama czuje się gorzej ze swoim ciałem. Połowa badanych w wieku 14-24 lata zgłosiła, że Instagram i Facebook powodują w nich uczucie niepokoju, a dwie trzecie respondentów stwierdziło, że Facebook prowadzi do zwiększenia cyberprzemocy.

Wspieranie młodych osób będących w kryzysie psychicznym przez rodziców czy opiekunów bądź osoby bliskie jest bardzo ważne, lecz może być niewystarczające. W cięższych przypadkach konieczna jest pomoc profesjonalistów. W okresie dziecięcym i nastoletnim niezwykle istotna jest profilaktyka zaburzeń psychicznych i rozwijanie kompetencji młodej osoby w zakresie umiejętności społecznych, asertywności i radzenia sobie ze stresem oraz wzmacniania odporności psychicznej dzieci i ich poczucia własnej wartości.

Źródła: