Ze mną się nie napijesz? O uzależnieniu od alkoholu oraz jego wpływie na nasze zdrowie

Student 6 roku kierunku lekarskiego na Collegium Medicum Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Zaangażowany w życie samorządu studenckiego na uczelni od ponad 4 lat. Obecnie pełni obowiązki Przewodniczącego Komisji Wyższego Szkolnictwa Medycznego PSRP oraz jest Członkiem Rady Studentów Parlamentu Studentów Rzeczypospolitej Polskiej. Prywatnie wielki miłośnik gotowania, tatuaży i komiksów!

Alkoholizm jest chorobą. Definicja WHO mówi o uzależnieniu od alkoholu, czyli zaburzeniu zdrowia psychicznego i fizycznego, charakteryzującego się przymusowym spożywaniem alkoholu etylowego. Należy to odróżnić od nadużywania alkoholu, czyli dobrowolnego nadmiernego lub nieodpowiedniego picia alkoholu. W tej sytuacji człowiek potrafi zaprzestać picia. Człowiek, który choruje na alkoholizm utracił możliwość dobrowolnego zaprzestania spożywania alkoholu. W wyniku działania mechanizmów biochemicznych człowiek pije w sposób nieumiarkowany, niekontrolowany i nie jest w stanie przestać w sytuacjach pogorszenia zdrowia. Określenia, które są obecnie stosowane wymiennie dla alkoholizmu to „choroba alkoholowa” lub „zespół uzależnienia od alkoholu”. Ten drugi jest stanem określonych zmian psychicznych oraz somatycznych, które spowodowane są używaniem alkoholu. Charakteryzują się one określonymi reakcjami behawioralnymi oraz innymi, które zawierają skłonność do stałego lub okresowego używania alkoholu celem doznania jego efektów psychicznych, a czasem nawet po prostu po to, by uniknąć złego samopoczucia, jakie wynika bezpośrednio z braku alkoholu.

W Polsce średnie spożycie alkoholu jest wyższe niż średnia europejska, a nasz kraj znajduje się w czołówce państw pod względem ilość spożytego alkoholu etylowego. Średnia ilość przypadająca na jednego mieszkańca, wg. OECD, to ok. 11,7l czystego alkoholu etylowego rocznie. W dużych miastach spożycie alkoholu jest wyższe, np.: w Warszawie stanowi 13,3l. Najchętniej wybieranym przez Polaków alkoholem jest piwo i wódka. Z danych statystycznych wynika, że większą ilość alkoholu spożywają mężczyźni. Odwrotnie jest jednak wśród ludzi młodych, w wieku 15 lat, częściej po alkohol sięgają dziewczynki.

Objawy choroby są różne, ale żeby ją zdiagnozować muszą wystąpić trzy z niżej podanych:

  • głód alkoholowy, czyli silna potrzeba lub przymus picia;
  • zaburzenie zdolności kontrolowania picia, czyli występowanie trudności w powstrzymaniu się od spożycia alkoholu lub kontrolowaniu jego ilości;
  • zaniedbywanie dotychczasowych zainteresowań, przyjemności;
  • picie alkoholu, mimo świadomości o jego negatywnym wpływie na organizm i zdrowie;
  • występowanie objawów abstynencyjnych, taki jak drażliwość, zaburzenia snu czy nadmierna pobudliwość, a z czasem nawet nadciśnienie tętnicze i picie alkoholu w celu złagodzenia lub uniknięcia alkoholowego zespołu odstawionego;
  • wzrost tolerancji na alkohol i wyraźny wzrost potrzeby jego w większej ilości.

Dwa ostatnie punkty odnoszą się bezpośrednio do uzależnienia fizycznego organizmu. Nie są to jednak jedyne objawy, które przejawiać mogą osoby uzależnione od alkoholu. W innych klasyfikacjach wspomina się również o:

  • niedopełnianie obowiązków życia codziennego, w pracy, w domu, wobec najbliższych;
  • picie alkoholu w sytuacjach fizycznie szkodliwych;
  • alkohol spożywany jest przez okres dłuższy niż wcześniej planowany lub czas picia jest niekontrolowany.

Objawem, który bezpośrednio wpływa na otaczające środowisko chorego jest zaniedbywanie obowiązków. Wśród studentów, ludzi młodych może być to zauważalne poprzez:

  • opuszczanie zajęć, zaliczeń, zaniedbywanie nauki;
  • brak środków do życia, wynikający z przeznaczania ich na alkohol i zaniedbywania pracy;
  • opuszczanie spotkań, aktywności ze znajomymi, ciągła chęć chodzenia na imprezy i pozostawania w ciągu alkoholowym;
  • zastępowanie alkoholu innymi środkami psychoaktywnymi o podobnym działaniu, np.: benzodiazepin.

Choroba jest progresywna i jest to jej najbardziej niebezpieczna cecha. Objawy z biegiem czasu się pogłębiają. Należy zwracać uwagę na występowanie powyższych objawów u siebie i swoich najbliższych.

Przyczyny występowania zespołu uzależnienia od alkoholu z jednej strony mają ścisły związek z kontekstem historycznym, społecznym, prawnym oraz obyczajowym, a z drugiej pozostają w ścisłym związku z osobistą historią oraz sytuacją życiową poszczególnych osób. Można więc mówić zarówno o indywidualnych, jak i społecznych uwarunkowaniach problemów alkoholowych. W przypadku pierwszych ze wskazanych można wskazać czynniki psychologiczne, duchowe oraz biologiczne, do których tych zalicza się uwarunkowania genetyczne człowieka, jego ogólny stan zdrowia i przebyte choroby, a nawet płeć, rasę czy wiek.

Odnosząc się do czynników psychologicznych najczęściej mówi się o teoriach osobowości. Określają one, że zachowanie każdego człowieka jest uwarunkowane mechanizmami, które są ściśle związane z cechami jego osobowości. W dużym stopniu zwiększają one ryzyko uzależnienia alkoholowego. Do najważniejszych z nich można zaliczyć nadmierną zależność, niedojrzałość emocjonalną, problemy z wyrażaniem emocji, a także niska samoocena i niewielka lub brak odporności na stres.

Coraz częściej przyczyny alkoholizmu upatruje się w duchowości, rozumianej jako zdolności człowieka do rozumienia samego siebie, sensu istnienia oraz przyjmowania hierarchii wartości. Dojrzałość postaw w tym zakresie daje możliwość określenia wartości i właściwych postaw wobec siebie i otoczenia. Ich zaburzenie i niedojrzałość mogą być przyczyną zwątpień i problemów, których rozwiązanie chory może odnajdywać w alkoholu.

Poza kwestiami indywidualnymi można doszukiwać się przyczyn choroby alkoholowej w kwestiach społecznych. W tym zakresie można wyróżnić trzy grupy czynników: kulturowe, rodzinne i ekonomiczne. Do pierwszej z nich należą podstawy społeczne, ugruntowania kulturowe związane z konsumpcją alkoholu. Czego przykładem może być chociażby impreza studencka, na której często wstydem jest nie pić, bo zdaniem innych studentów bez alkoholu nie da się dobrze bawić. Niestety w naszym społeczeństwie bycie abstynentem jest krytykowane i nie rozumiane. W przypadku innych kultur w większym stopniu jest akceptowane odmawianie alkoholu i abstynencja.

Dużą rolę w kwestii spożywania napojów alkoholowych pełni także środowisko rodzinne, w szczególności rodzice. Nie chodzi jednak o kwestie związane z genetyką, ponieważ stosunek rodziców do dzieci i zainteresowanie ich zachowaniem także ma wpływ na wystąpienie ewentualnej choroby alkoholowej. Człowiek od najmłodszych lat życia, obserwuje, poznaje świat oraz uznaje wzorce zachowań za własne. Niestety przyswaja również te negatywne. Na stosunek wobec alkoholu u dzieci wpływa także atmosfera psychiczna w domu, gdzie przynajmniej jedno z rodziców nadużywa alkoholu. U takich dzieci często dostrzegalny jest brak równowagi emocjonalnej i postawa lękowa, co zwiększa ryzyko częstszego sięgania po alkohol.

Wersji teorii dotyczących powodów, dla których ludzie nie tylko sięgają po alkohol, ale także popadają w alkoholizm jest wiele. Dawniej wierzono, że alkoholizm przekazywany jest niejako w genach. Powierzchowne rozumienie genetyki, które wspierały poglądy teologiczne, doprowadziło do postanowień, jakie dały możliwość odseparowania ludzi niedorozwiniętych, psychicznie chorych oraz alkoholików. Obecnie jednak już jasne jest, że dziedziczność nie przebiega w taki sposób, jak się dawniej wydawało. Genetyczne uwarunkowania dają człowiekowi różnego rodzaju ograniczenia i predyspozycje, jednak ostatecznie wiele zależy od sytuacji życiowej i środowiska, w jakim znajduje się człowiek. Nie oznacza to jednak, że uwarunkowany genetycznie alkoholizm rodziców nie wpłynie na potomstwo – u dzieci alkoholików ryzyko związane z uzależnieniem od alkoholu jest czterokrotnie większe niż u reszty populacji.

Konsekwencje nadużywania alkoholu i choroby alkoholowej prowadzą przede wszystkim do szeroko pojętych zmian zdrowotnych całego organizmu oraz problemów społeczno-socjalnych. Nieleczona choroba alkoholowa może również doprowadzić do śmierci. Układami, na które w największym stopniu wpływa spożywanie alkoholu są układ krążenia oraz pokarmowy. Alkohol ma negatywny wpływ na pracę serca, powoduje rozwinięcie nadciśnienia, niedożywienie, powstawanie żylaków przełyku, marskości wątroby, raka wątroby czy też zapalenie trzustki. Oprócz tego ma on również wpływ na układ nerkowy, kondycję skóry i pozostałe układy. Chorzy nie zwracają uwagi na powstałe problemy zdrowotne, łączą alkohol z przyjmowanymi lekami i pogarszają swój stan zdrowia. Oprócz konsekwencji zdrowotnych, alkoholizm ma destruktywny wpływ na funkcjonowanie człowieka w społeczeństwie. Najczęściej problemy obejmują sferę osobistą, zawodową i prawną.

Spożywanie alkoholu przez młodzież to współcześnie jeden z najpoważniejszych problemów dla krajów europejskich, w tym także Polski. Alkohol stanowi łatwo dostępną substancję psychoaktywną, po którą sięga młodzież szkolna. Z badań wynika, że jest zdecydowanie bardziej rozpowszechniony niż nawet papierosy czy narkotyki. Już od kilku lat poziom spożycia alkoholu wśród młodzieży utrzymuje się na podobnym poziomie. Młodzież sięga po alkohol najczęściej dlatego, że postrzegany jest on jako atrybut dorosłości – młodzi ludzie, w tym uczniowie i studenci, pijąc alkohol, czują się bardziej dorośli. Dostrzegalny jest także wpływ najbliższego otoczenia, w tym rówieśników. Do bezpośrednich powodów spożywania alkoholu przez nich zalicza się chociażby konieczność dopasowania się do swojego otoczenia.

Okres studiów jest bez wątpienia czasem wyjątkowym dla młodego człowieka. Najczęściej wiąże się z ogromną zmianą, czyli wyprowadzką z domu i rozpoczęciem życia z większym poczuciem wolności i dowolności spędzania wolnego czasu. Najczęściej pójście na studia to także nawiązanie nowych znajomości, które stanowią często podstawę dla różnego rodzaju zmian, jakie zachodzą w życiu młodego człowieka. Zmienia się także sposób edukacji – przestaje uczęszczać na lekcje, co kontrolują najczęściej rodzice, a zaczyna chodzić na wykłady, czego nie kontroluje nikt, ma większą dowolność. Wszystkie te zmiany sprawiają niewątpliwie, że człowiek, będący u progu dorosłości, czuje się już jak pełnoprawny dorosły i to we wszystkich sferach życia. Początkowe nadużywanie alkoholu podczas spotkań towarzyskich, na imprezach może z czasem przerodzić się w poważny problem. Liczba obowiązków, nauki, wzrost odpowiedzialności, zawody miłosne mogą być problemami, na które rozwiązaniem, w oczach osoby chorej, może być wyłącznie alkohol.

Podjęcie rozmowy o problemach z piciem jest niezwykle trudno. Często wywołuje złość, irytacje, osoba, do której się zwracamy wyśmiewa nasze słowa, zaprzecza temu, że może mieć jakikolwiek problem. Niestety nie ma złotej rady jak takiej osobie pomóc, jak rozpocząć rozmowę. Często chcąc pomóc komuś bliskiemu stosuje się różne techniki, z nadzieją, że się uda, często bezskutecznie. Do takich działań możemy zaliczyć grożenie, proszenie, zastraszanie, wzbudzanie poczucia winy. Pamiętać musimy, że nie możemy nikogo do niczego zmusić, a chcąc komuś pomóc nie możemy zaniedbać siebie, swojego zdrowia. Jednym z wyjść jest udanie się samemu na rozmowę z psychologiem, który powie nam jak radzić sobie, gdy ktoś z naszych najbliższych ma problem z piciem.

Jeżeli widzimy problem u siebie z piciem, dostrzegamy niepokojące objawy, takie jak zbyt duża ilość wypitego alkoholu, zbyt częste spożywanie, jego negatywny wpływ na nasze zdrowie powinniśmy jak najszybciej zgłosić się o pomoc. Uzależniona osoba, nie jest w stanie przerwać picia, samemu z niego zrezygnować i dlatego potrzebuje pomocy specjalisty. Powinna mieć ona zapewnione poczucie bezpieczeństwa, życzliwość ze strony specjalistów, którzy mają jej pomóc. Do sposobów leczenia można zaliczyć grupy AA, odwyki, psychoterapię. Wyjście z choroby alkoholowej to żmudny proces, który może trwać latami. Podstawą dobrego leczenia i zapobiegania następstwom uzależnienia od alkoholu jest całkowita abstynencja oraz uświadomienie sobie przez chorego problemu.

    Jeżeli widzimy u siebie problem dobrze jest rozpocząć próbę zwalczenia go od rozmowy. Może być to trudne, żeby przyznać się do tego przed bliskimi. Warto więc być świadomym funkcjonowania telefonów zaufania, oto kilka z nich:

  • Ogólnopolski Telefon Zaufania “Uzależnienia behawioralne” – 801 889 880 nie tylko dla osób uzależnionych od alkoholu;
  • Ogólnopolski Telefon Zaufania “Narkotyki – Narkomania” – 801 190 990 – ponieważ, uzależnienie od alkoholu, nierzadko idzie w parze z uzależnieniem od narkotyków;
  • Ogólnopolski telefon dla ofiar przemocy w rodzinie “Niebieska Linia” – 800 12 00 02 – jednym z następstw uzależnienia od alkoholu i bycia pod jego wpływem może być agresja wobec najbliższych; 
  • Kryzysowy Telefon Zaufania – 116 123 – dla każdej osoby w kryzysie, która nie ma dostępu do psychologa i pomocy.
Skip to content