Jak rozmawiać z osobami po traumatycznych przeżyciach

Jestem absolwentką studiów prawniczych na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach. Na swojej uczelni od stycznia 2020 do grudnia 2021 r. pełniłam funkcję Przewodniczącej Samorządu Studenckiego. Obecnie działam w ogólnopolskich strukturach samorządowych – jestem ambasadorką wsparcia psychicznego w ramach projektu Strefa Komfortu PSRP, prowadzonego od 2020 roku, a także członkinią Rady Studentów Rzeczypospolitej Polskiej oraz Sekretarzem Forum Uniwersytetów Polskich. Od ponad czterech lat samorządność studencka wypełnia moją codzienność i bez wątpienia angażowanie się w sprawy społeczności akademickiej sprawia mi największą radość.

I.

Od miesiąca na ustach wszystkich króluje jeden temat – wojna w Ukrainie. W bardzo szybkim tempie w Polsce pojawiły się setki tysięcy osób uciekających przed konfliktem zbrojnym, szukających bezpieczeństwa i schronienia w obcym kraju. Zjednoczyliśmy się i zorganizowaliśmy w słusznej sprawie – pomoc płynie ze wszystkich stron na skalę, która wywołuje wdzięczność i wzruszenie.

Wszystkie, nawet jednorazowe gesty, są na wagę złota, jednak musimy przygotować się na pomaganie na dłuższą metę – w perspektywie miesięcy, a nawet lat. Część polskich rodzin przyjęła do siebie uchodźców z Ukrainy, a wielu z nas, w niedalekiej przyszłości będzie studiowało z Ukraińcami, którzy obecnie przeżywają prawdopodobnie najgorszy czas w swoim życiu.

            Jak rozmawiać z osobami po traumatycznych przeżyciach, znajdującymi się w naszym otoczeniu, żeby czuły się bezpiecznie i komfortowo? Od odpowiedzi na to pytanie zależy dobrostan psychiczny naszych sąsiadów zza wschodniej granicy, dlatego warto poświęcić chwilę, żeby zapoznać się  z pewnymi zasadami i zastosować je w codziennym życiu.

            W obecnej sytuacji ciężko myśleć nam o tragicznych wydarzeniach innych niż wojna, jednak powinniśmy potraktować zawarte w artykule wskazówki szerzej – w odniesieniu do wszystkich rodzajów niepożądanych przeżyć, które dotknąć mogą naszych bliskich.

II.

            Jeśli zdecydowałeś się na pomoc osobom, które przeżyły tragiczne zdarzenia, musisz pamiętać, aby pomagać im przy jednoczesnym poszanowaniu ich godności i bezpieczeństwa.

            Można wymienić kilka uniwersalnych zasad, które pozwolą lepiej odnaleźć się w rozmowach z osobami po traumatycznych przeżyciach:

1.      Zawsze odnoś się z szacunkiem – w takich chwilach utwierdzanie w przekonaniu, że wszyscy jesteśmy równi jest niezwykle istotne.

2.      Chroń przed kolejnym cierpieniem – przez pewien czas, zwłaszcza w początkowej fazie powrotu do normalności, musimy być wyjątkowo ostrożni i delikatni, żeby nie przyczynić się do powstania kolejnych nieprzyjemnych przeżyć. Nie wystawiajmy osób z traumą na kolejne ryzyko.

3.      Nie dyskryminuj – to niezwykle ważna zasada, nawiązująca do rozpoczynającej niniejszy katalog, której istota sprowadza się do traktowania wszystkich osób po traumatycznych przeżyciach, znajdujących się w  naszym otoczeniu, na równi. Żadna z nich nie może poczuć się gorsza w środowisku, w którym się znalazła.

4.      Bądź cierpliwy i okaż zrozumienie – czasem może być nam ciężko postawić się na miejscu osoby, z którą rozmawiamy. Pamiętajmy jednak, że powrót do równowagi psychicznej wymaga czasu. Musimy uzbroić się w cierpliwość i wysłuchać tego, co druga osoba chce nam przekazać. Co istotne, osoba po traumatycznych przeżyciach może mieć potrzebę ciągłego mówienia o wydarzeniu, które ją spotkało – nie mów, żeby przestała o tym myśleć i zaczęła żyć normalnie. Zwykle rozmowa może pomóc w odreagowaniu obciążających daną osobę emocji i przynieść ulgę. Z drugiej jednak strony, możemy mieć kontakt z osobami, które nie będą chciały rozmawiać na temat swoich traumatycznych przeżyć.

5.      Nie naciskaj – osoby z Zaburzeniami Stresu Pourazowego (PTSD) często nie chcą mówić o tym, co przeżyły. Nie próbuj więc na siłę ,,bawić się” w psychologa, nie przymuszaj ich do otwierania się przed Tobą. Bardzo dobrym pomysłem będzie jednak zakomunikowanie na początku, że jeśli tylko będą potrzebować rozmowy, jesteś obok i chętnie wysłuchasz. Nie należy także zmuszać do uczestnictwa w podejmowanych przez nas aktywnościach. Oczywiście, możemy zachęcać i zaproponować wspólne spędzanie czasu, ale powinniśmy dać także możliwość wyciszenia się i odizolowania. Jeśli uznasz, że Twojemu rozmówcy potrzebna jest profesjonalna pomoc, to zasugeruj skorzystanie z konsultacji ze specjalistą (np. w ramach Strefy Komfortu PSRP), ale nigdy nie narzucaj tego rozwiązania. 

6.      Pozwól uzewnętrzniać emocje – emocje pojawiać się będą falami, takie osoby czasem mogą czuć się odrętwiałe, chwilę później śmiać się, a za moment płakać. Wszystkie ich reakcje są naturalne i trzeba na nie pozwolić, nawet jeśli nie jest to dla nas komfortowe.

III.

            Wiesz już jak pomóc innym, ale na koniec zostawiłam jeszcze jedną, bardzo ważną zasadę: DBAJ O SIEBIE.

            Pierwsza fala ogromnego zaangażowania w pomoc Ukrainie sprawiła, że nie mieliśmy w głowie nic innego. Tryb pomoc włączony całodobowo sprawił, że nie myśleliśmy w tym wszystkim o sobie i swoich odczuciach. Jednak teraz, gdy emocje nieco opadły, a pomoc przybrała bardziej zorganizowane formy, może dopadać nas lęk, strach czy bezsilność wobec sytuacji, w której się znajdujemy.

Co zrobić, żeby poprawić swój komfort psychiczny? Przede wszystkim znajdźmy chwilę dla siebie, z dala od medialnych komunikatów i trudnych rozmów o wojnie. Śledzenie wszystkich doniesień zza wschodniej granicy jest wysoce niewskazane. Nie rezygnujmy też z naszych pasji – chodźmy dalej na siłownię, lekcje języka obcego, pójdźmy na spacer czy spotkajmy się z przyjaciółmi. Część z nas zastanawia się czy powinniśmy w obecnej sytuacji iść na imprezę czy też spędzić wieczór w kinie przy najnowszej komedii. Pamiętajmy, że rezygnacja z normalnych aktywności nie będzie miała realnego wpływu na sytuację w Ukrainie. Szczególnie po długim okresie izolacji, spowodowanym pandemią, musimy wracać do normalności, aby poprawiać swoje zdrowie psychiczne. Pomagajmy, ale nie zapominajmy o swoich potrzebach. Zdecydujmy, czy jesteśmy na siłach, aby pomagać, a jeśli nie, to nie obwiniajmy się za to. Nie róbmy nic na siłę, jeśli sami nie będziemy czuć się komfortowo, to nie pomożemy w odpowiedni sposób. 

Jeśli poczujemy, że poziom stresu jest zbyt wysoki, zastosujmy jedną z przykładowych technik relaksacyjnych, a jeśli to nie pomoże, nie bójmy się zasięgnąć pomocy specjalisty – psychologa, psychoterapeuty czy psychiatry.

Jedna myśl powinna być z nami nieustannie:

,,Zwróć w tym wszystkim także uwagę na siebie. Czy Tobie czegoś nie potrzeba, czy Ty regularnie się odżywiasz i masz czas dla siebie. Nawet najsilniejsze osoby potrzebują się zresetować.”[1]

Źródła:

1)      K. Podleska Poradnik dla osób goszczących uchodźców z Ukrainy (https://humandoc.pl/wp-content/uploads/2022/03/PORADNIK-DLA-OS%C3%93B-GOSZCZ%C4%84CYCH-UCHOD%C5%B9C%C3%93W-Z-UKRAINY-1.pdf)

2)      Aby móc pomagać, najpierw zadbaj o siebie. O niesieniu pomocy i radzeniu sobie z trudnymi emocjami w czasie wojny w Ukrainie rozmawiamy z psycholożką Katarzyną Nowak (https://www.elle.pl/artykul/o-niesieniu-pomocy-zdrowiu-psychicznym-i-radzeniu-sobie-z-trudnymi-emocjami-w-czasie-wojny-w-ukrainie-rozmawiamy-z-psycholog-katarzyna-nowak)

3)      J. Zboińska Jak rozmawiać o traumie (https://federacjagdansk.pl/files/Jak-rozmawiac-o-traumie.pdf)


[1] K. Podleska Poradnik dla osób goszczących uchodźców z Ukrainy

Skip to content