Wpływ sukcesów i porażek na samopoczucie psychiczne

W dzisiejszym świecie coraz większe znaczenie ma nasze zdrowie psychiczne. O wiele częściej możemy przeczytać chociażby o depresji, która jest najpowszechniejszą z chorób psychicznych, a także o jej przyczynach czy zapobieganiu. Słyszymy również coraz częściej o wadze relacji z innymi ludźmi, a przede wszystkim zewsząd dowiadujemy się o wielu innych problemach psychicznych. Tymczasem, czy jesteśmy wystarczająco świadomi, jak wielkie znaczenie i wpływ na nas, w kontekście naszego zdrowia psychicznego, ma opinia innych? Jak bardzo sukcesy i porażki kreują nasze samopoczucie oraz naszą osobowość? Kim w zasadzie jest człowiek sukcesu XXI wieku? To jedynie kilka z wielu pytań, które powinniśmy sobie postawić, aby zrozumieć rolę, a także wagę sukcesów i porażek w naszym życiu.

Wyobraźmy sobie następującą sytuację: Dwóch uczniów wraca do domu. Ich uwaga pochłonięta jest w pełni rozmową, w której omawiają wyniki ostatniego sprawdzianu. Jeden z nich otrzymał ocenę bardzo dobrą, a drugi niską. Na twarzy pierwszego widzimy uśmiech, bez przerwy mówi o każdej odpowiedzi na sprawdzianie, podkreślając, jak bardzo jest szczęśliwy. Jednak drugi uczeń odpowiada jedynie pojedynczymi słowami, jego myśli znajdują się gdzieś indziej, a o sprawdzianie najchętniej by zapomniał.

Z pewnością każdy z nas nie raz znalazł się na miejscu pierwszego albo drugiego ucznia. Na tym przykładzie, ale też wielu innych, możemy zaobserwować to, jak wielki wpływ mają sukcesy i porażki na nasze samopoczucie. Już na tak wczesnym etapie naszej edukacji możemy dostrzec pewną tendencje, która potem obecna jest z nami przez całe życie zawodowe, ale też prywatne. Funkcjonujemy w określonym systemie oceniania, opartym na wyższych oraz niższych ocenach, które mają definiować nasze umiejętności. Niestety przyjęło się, że często otrzymane oceny (oprócz wcześniej wspomnianej „definicji umiejętności”, czyli po prostu sprawdzania naszej wiedzy) określają nasz poziom wiedzy ogólnej, a niestety też często to, jaką osobą jesteśmy.

Regularnie słyszymy coraz to bardziej popularne w dzisiejszym świecie slogany: „sukces, który cię uskrzydli”, „co cię nie zabije to cię wzmocni”, „osiąść na laurach”. Wszystkie te powiedzenia dotyczą sukcesów i porażek, ale czy faktycznie za każdym razem sukces uskrzydla? Czy za każdym razem osiadamy na laurach? Niestety rzadko mówimy o tym, jakie znaczenie ma dany sukces dla konkretnej osoby i co w zasadzie postrzegamy jako sukces. Sukces jest sprawą bardzo subiektywną i dla niektórych są to osiągnięcia wielkie jak np. napisanie doktoratu, a dla innych małe codzienne czyny, jak nawet wstanie z łóżka i zrobienie dobrego śniadania. Musimy pamiętać, że wartość sukcesu postrzegamy przez pryzmat subiektywnej oceny, a nie przyjętych norm i utartych stereotypów społeczeństwa. Analogiczne odbicie dostrzeżemy w kategorii porażek. Niektóre osoby bardzo źle reagują na porażki, nawet te najmniejsze. Przez to działają one na nich bardzo demotywująco. W tym przypadku można wręcz użyć przewrotnie sformułowania: „co cię nie zabije, to cię zniszczy”. Inni zaś nie martwią się żadnym z niepowodzeń.

Jak wspomniane zostało na początku, powszechnie wiadomo, że każdy z nas jest skazany na opinię innych. Codziennie oceniane są takie elementy jak nasz wygląd, zachowanie, wiedza czy nawet poczucie humoru. Na tych chociażby płaszczyznach dążymy do sukcesu, czyli realizacji i spełnienia celów sfery społecznej, a porażka może sprawić, że zamkniemy się w sobie. Ambicja i chęć bycia lepszą osobą niestety często nie pozwala nam na zignorowanie tego typu opinii, w związku z tym, zanim zdążymy już o nich zapomnieć, to są one dokładnie i szczegółowo analizowane przez nasz umysł i poczucie własnej wartości. W zależności od tego, czy dana opinia jest pozytywna, czy też może negatywna, wpływa na nasze samopoczucie, czy tego chcemy, czy nie. 

Sukcesy oraz porażki są obecne na prawie wszystkich płaszczyznach naszego życia. Często nawet nie jesteśmy świadomi, jak bardzo sukcesy oraz porażki kreują naszą codzienność. Chcąc zrozumieć tę perspektywę, zwróćmy uwagę na funkcjonowanie wcześniej wspomnianych aspektów na różnych obszarach życia, gdzie opinia innych, czy też „auto-opinia” pełni ważną rolę w kontekście naszego zdrowia psychicznego. Kolejną kwestią wartą poruszenia jest konieczność mierzenia się z wyzwaniami życia społecznego, gdzie sytuacja jest nieco bardziej złożona. Na co dzień, chcąc być społecznie akceptowanym, musimy przejść etap „filtracji”, czyli społecznej akceptacji przez inne bliższe, czy dalsze nam osoby. Często społeczna akceptacja wiążę się z koniecznością przybierania “maski”. Boimy się, że ludzie nie zaakceptują nas takimi jakimi jesteśmy oraz że zostaniemy ocenieni negatywnie, dlatego, żeby czuć się bezpiecznie, wybieramy jedną z dwóch opcji. Pierwsza: zakładamy maskę konformisty, dzięki której przyjmujemy najbardziej popularne oraz bezpieczne zachowania społeczne, które w żaden sposób nie nastawią negatywnie innych osób i dzięki temu nie sprawimy sobie wrogów. To możemy uznać za sukces, ponieważ zostaniemy zaakceptowani. Druga polega na tym, że będziemy szukali drogi, dzięki której nasza opinia oraz zachowanie będą podobne do zachowania oraz opinii innych osób, tym samym jest wtedy duże prawdopodobieństwo, że zostaniemy zaakceptowani. Kolejnym, często pomijanym obszarem jest życie z zgodzie z samym sobą. Tutaj stajemy przed największym wyzwaniem, czyli akceptacją samego siebie. Często zdarza się, że to właśnie nasza opinia (czy też poczucie winy, wyrzuty sumienia), pomimo pozytywnej opinii innych, nie daje nam spać spokojnie. Czasem to nie sama porażka, ale strach przed nią jest aż tak paraliżujący. Jednak trzeba pamiętać, że jeśli jesteśmy szczęśliwi z samym sobą, wtedy czujemy pewność, dzięki której w większym stopniu stajemy się odporni na opinie innych. 

Wcześniejsze rozważania doprowadzają nas do pytania, czy to nie właśnie opinie innych w dzisiejszym świecie kreują nasze sukcesy i porażki? Czasem, mimo naszej pracy, która pozornie powinna zagwarantować nam sukces, jesteśmy skazani na porażkę. Czy nie należałoby zadać pytania, co jest tego przyczyną? To właśnie takie elementy jak ocena ucznia albo studenta przez nauczycieli w szkole czy wykładowców na uczelni, a może ocena uczestnika konkursu przez jury albo ocena komisji definiuje sukcesy i porażki w naszym życiu. Nie jest to obiektywna ocena naszej pracy czy osoby, ale ocena zewnętrzna, na podstawie której stwierdzamy nasz sukces albo porażkę.

To naturalne, że na naszej drodze spotykają nas zarówno sukcesy i porażki. Trzeba pamiętać jednak o sprawie nieoczywistej – porażka nie zawsze jest sytuacją negatywną, a sukces pozytywną. Ze wszystkich sytuacji można i nawet należy czerpać naukę i doświadczenie. Niektórych porażki motywują i doprowadzą do sukcesu. Inni zaś po osiągniętym sukcesie poczują zadowolenie, zrezygnują z dalszej pracy i odniosą porażkę. Sukcesy i porażki są nieodłączną częścią życia i konsekwencją każdego z naszych działań, zaczynając od zrobienia śniadania, kończąc na pozytywnym zaliczeniu końcowych egzaminów na studiach czy osiągnięciu akceptacji społecznej. Natomiast kluczowe jest to, żeby wiedzieć jak porażki zamienić w sukcesy, a sukcesy dobrze wykorzystać. Oczywiście w tym wszystkim należy zostawić sobie przyzwolenie na błędy, zachowując komfort psychiczny, sprzyjający naszemu rozwojowi. Przede wszystkim, mamy prawo do wyrażania emocji, możemy dzielić się naszym szczęściem, ale warto pamiętać też o tym, że płacz to nic złego. Właśnie te i inne przykłady są potwierdzeniem na to, że bez względu na sytuacje, przez które przechodzimy nie powinniśmy się poddawać, lecz dalej ambitnie pracować nad sobą czy swoim życiem – czasami małymi krokami, a innym razem wielkimi działaniami.

Dowiedz się więcej:

Carol S. Dweck, Nowa psychologia sukcesu https://readpbn.com/pdf/Mindset-%20The-New-Psychology-of-Success-Sample-Pages.pdf

Charles C. Manz, The power of failure https://changeagent.bkconnection.com/static/The_Power_of_Failure_EXCERPT.pdf

Jennifer Kunst Ph.D., Got Success? Or Failure?, https://www.psychologytoday.com/us/blog/headshrinkers-guide-the-galaxy/201308/got-success-or-failure

Karol Bocian, Sukces nie jest doskonały, https://web.swps.pl/strefa-psyche/blog/relacje/17956-sukces-nie-jest-doskonaly?dt=1656622923637

Nick Hobson, Ph.D., Leandra McIntosh, and Maryam Marashi, Turning Failure into Fuel for Success, https://www.psychologytoday.com/intl/blog/ritual-and-the-brain/201812/turning-failure-fuel-success

Paweł Fortuna, Pozytywna psychologia porażki

Skip to content